Przejdź do treści
Poleć mi książkę

Jak działa polecanie „Dla ciebie”

Skąd biorą się propozycje na stronie „Dla ciebie”, dlaczego nie ma na niej przeczytanych książek i co zrobić, żeby trafiały coraz lepiej.

Redakcja Poleć mi KSIĄŻKĘ 10 min czytania

W październiku 2006 roku wypożyczalnia filmów Netflix ogłosiła konkurs z nagrodą miliona dolarów. Wygrać miał zespół, który o dziesięć procent poprawi trafność przewidywania, jak widzowie ocenią filmy. Zmagania trwały prawie trzy lata, a we wrześniu 2009 roku nagrodę odebrała drużyna BellKor’s Pragmatic Chaos z wynikiem lepszym o 10,06 procent.

Tworzyli ją badacze z austriackiej firmy Commendo, z AT&T Labs i Yahoo! oraz dwaj kanadyjscy inżynierowie występujący jako Pragmatic Theory. Zwycięskie rozwiązanie łączyło setki algorytmów. Jak później donoszono, Netflix nigdy nie wdrożył go w całości, bo nakład pracy był niewspółmierny do zysku. Zapowiadana druga edycja konkursu nie doszła do skutku: w marcu 2010 roku Netflix odwołał ją po pozwie dotyczącym prywatności i po pytaniach amerykańskiej Federalnej Komisji Handlu.

Z tej historii płyną dwie lekcje. Po pierwsze, polecanie to poważna dziedzina, w której nawet niewielka poprawa wymaga ogromnego wysiłku. Po drugie, najbardziej skomplikowany system nie zawsze jest najlepszym wyborem: liczy się też to, czy użytkownik rozumie, skąd biorą się propozycje. Właśnie dlatego chcemy wyjaśnić otwarcie, jak powstają propozycje na naszej stronie „Dla ciebie”.

Dwa sposoby polecania

Systemy polecające dzieli się zwykle na dwie wielkie rodziny. Pierwsza to tak zwane filtrowanie społecznościowe: szukamy ludzi, którzy oceniali podobnie jak ty, i proponujemy ci to, co oni lubili, a czego ty jeszcze nie znasz. Działa to świetnie w serwisach z milionami użytkowników, gdzie dla każdego da się znaleźć grupę podobnych osób. Gorzej radzi sobie z nowymi książkami, których nikt jeszcze nie ocenił, i z czytelnikami o nietypowym guście.

Najsłynniejszą odmianę tej metody opisali w 2003 roku Greg Linden, Brent Smith i Jeremy York z Amazona. Zamiast porównywać klientów, porównywali produkty: dwie książki są podobne, jeśli często kupują je ci sami ludzie. Stąd znane zdanie „klienci, którzy kupili tę książkę, kupili także…”. Artykuł z czasopisma „IEEE Internet Computing” dostał w 2017 roku od jego redakcji pierwszą nagrodę Test of Time jako praca, która najlepiej zniosła próbę czasu.

Druga rodzina to polecanie według treści. Zamiast szukać podobnych ludzi, szukamy podobnych książek: patrzymy, co łączy tytuły, które ci się podobały, i znajdujemy inne o tych samych cechach. Taki system potrzebuje dobrego opisu książek, ale za to działa od pierwszego dnia, także przy tytułach bez ocen, i daje się łatwo wyjaśnić: ta propozycja jest tutaj, bo ma te same tematy co książki ocenione przez ciebie wysoko.

Poleć mi KSIĄŻKĘ korzysta przede wszystkim z tej drugiej metody. Twoje propozycje wynikają z twoich ocen i z opisu książek w katalogu: z ich gatunków, tematów i ocen szczegółowych. Oceny innych czytelników wpływają na kolejność propozycji, ale o tym, jakie gatunki i tematy trafią na twoją listę, decyduje twój własny gust.

Krok pierwszy: co lubisz, a czego nie

Wszystko zaczyna się od ocen ogólnych, od jednego do dziesięciu. Każda ocena powyżej środka skali działa na plus, każda poniżej na minus: dziewiątka znaczy „więcej takich”, trójka „mniej takich”, a piątka i szóstka prawie niczego nie zmieniają. Ten plus albo minus rozkładamy po równo na gatunki i tematy ocenionej książki, więc tytuł opisany dwudziestoma tematami nie waży dziesięć razy więcej niż opisany dwoma. Gdy zsumujemy to po wszystkich twoich ocenach, powstaje coś w rodzaju mapy gustu: lista gatunków i tematów z wagami, dodatnimi dla lubianych, ujemnymi dla nielubianych.

Przykład. Jeśli wysoko oceniasz kryminały retro osadzone w przedwojennych miastach, rosną wagi gatunku „Kryminał” i tematów związanych z historią i miastem. Jeśli nisko oceniasz thrillery psychologiczne, waga tego gatunku spada poniżej zera. Pomijamy przy tym gatunki lektur szkolnych, bo w ocenie szkolnej lektury często więcej jest wspomnień z lekcji polskiego niż dzisiejszego gustu. Przy dopasowaniu temat bardzo częsty w katalogu, na przykład „Miłość”, liczy się słabiej niż rzadki, bo mniej z niego wynika o upodobaniach konkretnej osoby.

Do ocen dochodzą upodobania, które możesz zaznaczyć wśród swoich upodobań. Gatunek albo temat oznaczony jako lubiany dostaje wysoką wagę dodatnią, nawet jeśli na koncie nie ma jeszcze ani jednej ocenionej książki z tego gatunku. Gatunek albo temat oznaczony jako nielubiany wypada z propozycji całkowicie.

Krok drugi: na czym ci zależy

Trzecim źródłem są oceny szczegółowe. Jeśli wystawiając noty za cechy, konsekwentnie wysoko oceniasz na przykład „Klimat” albo „Napięcie”, zapamiętujemy, że to dla ciebie ważne. Przy wyborze książek takie cechy zyskują na znaczeniu: tytuł, który czytelnicy chwalą akurat za klimat, trafia u ciebie wyżej niż tytuł o podobnej ocenie ogólnej, ale chwalony za coś innego.

Ten krok jest w praktyce najbardziej osobisty. Dwie osoby, które lubią te same gatunki, mogą dostać różne propozycje, bo jedna ceni styl, a druga tempo. Im więcej not za cechy wystawisz, tym wyraźniej to widać.

Ocena wpływa też na autora. Pisarz, którego książkę oceniłeś nisko, a żadnej innej jego książki nie oceniłeś na siedem lub wyżej, w ogóle nie pojawia się w propozycjach; tak samo traktujemy cykl. Wystarczy jednak jedna wysoka ocena innej jego książki, żeby ta blokada zniknęła.

Krok trzeci: wybór i kolejność

Mając mapę gustu, układamy listę. Każdy gatunek z dodatnią wagą dostaje na niej miejsca proporcjonalnie do tej wagi: gatunek, który lubisz najbardziej, zajmuje najwięcej miejsc, ale nie wszystkie, więc na liście pojawiają się też inne twoje upodobania. Kandydatami w każdym gatunku są książki najchętniej czytane i oceniane w katalogu.

Kolejność książek w obrębie gatunku ustala suma trzech rzeczy. Pierwsza to popularność książki i średnia ocen innych czytelników, czyli to, czy w ogóle uchodzi za dobrą. Druga to zgodność tematów książki z twoimi wagami: im więcej lubianych tematów, tym wyżej. Trzecia to wysokie noty za cechy, na których ci zależy. Na koniec listy poszczególnych gatunków są przeplatane, żeby propozycje nie były monotonne.

Czego na liście nie zobaczysz

Z propozycji usuwamy kilka grup książek. Nie ma na niej tytułów już ocenionych ani odłożonych na półkę jako „Przeczytane” albo „Porzucone”. Nie ma książek ukrytych przyciskiem „Ukryj tę książkę”, książek autorów omijanych przyciskiem „Mniej tego autora”, ani gatunków i tematów oznaczonych jako nielubiane. Na stronie zawsze jest zdanie, które przypomina o tej zasadzie: „Propozycje na podstawie twoich ocen: gatunki i tematy wysoko ocenionych książek, bez książek już ocenionych, odłożonych na półkę i ukrytych.”

Jeśli chcesz, żeby jakaś książka zniknęła z propozycji, wystarczą dwa kliknięcia. Na karcie książki, w części „Czego nie pokazywać”, są przyciski „Ukryj tę książkę”, „Mniej tego gatunku” i „Mniej tego autora”. Wszystko, co zostało ukryte, znajdziesz na stronie Ukryte, skąd można to w każdej chwili przywrócić.

Jak wygląda strona „Dla ciebie”

Strona jest dostępna po zalogowaniu, w menu jako „Dla ciebie”, a jej nagłówek brzmi „Co przeczytać dalej”. Na górze są skróty do stron „Zaskocz mnie”, „Książka na prezent” i „Listy tematyczne”, a jeśli masz książki na półce „W trakcie”, zobaczysz je w części „Czytasz teraz”. Pod nimi jest siatka propozycji, a po prawej kolumna kryteriów, w której można zawęzić listę do gatunku albo tematu, kliknąć cechę w części „Co chwalą czytelnicy” albo wpisać temat w pole „Na co masz ochotę?”.

Strona Co przeczytać dalej: zdanie o propozycjach na podstawie ocen, dwa rzędy okładek propozycji i kolumna kryteriów z polem Na co masz ochotę
Strona „Dla ciebie”: propozycje z twoich ocen i kolumna kryteriów, w której zawęzisz je do nastroju chwili.

Kryteria łączą się z propozycjami. Jeśli w danym tygodniu masz ochotę na coś o morzu, wpisujesz „morze” w pole tematów i lista zostaje zawężona do propozycji z tym tematem, wciąż dopasowanych do twojego gustu. Przy dwóch i więcej kryteriach siatka dzieli się na grupy, na przykład „Spełniają oba kryteria”, a przy książkach, które spełniają tylko część warunków, widać dopisek „Bez:” z nazwą brakującego kryterium.

Pod siatką jest osobna część „Spoza twoich gatunków”. Trafiają do niej książki z gatunków, po które sięgasz rzadko albo wcale. To świadome przeciwdziałanie zjawisku, które Eli Pariser opisał w książce z 2011 roku jako bańkę filtrującą: kiedy dostajemy wyłącznie to, co już znamy, z czasem zamykamy się w coraz węższym kręgu. Kto chce pójść w tę stronę jeszcze dalej, znajdzie więcej książek mniej znanych na stronie Zaskocz mnie.

Pierwsze kroki: co, jeśli nie masz jeszcze ocen

Polecanie według ocen ma jedną oczywistą słabość: bez ocen nie ma od czego zacząć. Specjaliści nazywają to problemem zimnego startu; w 2002 roku Andrew Schein i współpracownicy z Uniwersytetu Pensylwanii poświęcili mu osobną pracę o metodach i miarach polecania w takich warunkach. Kłopot jest podwójny: system nie wie nic o nowym czytelniku, a o świeżo wydanej książce nie wie, komu się spodobała. W propozycjach „Dla ciebie” pierwszą połowę tego problemu rozwiązujemy na trzy sposoby.

Najszybszy to formularz „Podaj dwie ulubione książki, a policzymy propozycje od razu.”, który pokazuje się czytelnikom bez ocen i bez upodobań. Wystarczy wpisać dwa tytuły w pola „Książka 1” i „Książka 2”, a propozycje powstaną z gatunków i tematów tych książek. Drugi sposób to zaznaczenie lubianych gatunków i tematów w ustawieniach upodobań. Trzeci, najskuteczniejszy na dłuższą metę, to ocenienie kilkunastu znanych książek.

Przy niewielkiej liczbie ocen pojawia się zachęta „Oceń co najmniej 10 książek, a lepiej dopasujemy propozycje.” z odsyłaczem do szybkiego oceniania. Tam popularne książki pojawiają się po kolei, a ocenę wystawia się jednym kliknięciem albo klawiszem; książki nieznane można pominąć. Dziesięć ocen to zwykle kilka minut, a różnica w trafności propozycji jest wyraźna.

Jak poprawić trafność propozycji

Kilka praktycznych wskazówek, które działają najlepiej:

  • Oceniaj także książki, które ci się nie podobały. Z niskiej oceny dowiadujemy się równie dużo jak z wysokiej, a często więcej, bo wiadomo, czego unikać.
  • Wystawiaj noty za cechy. To one odróżniają twój gust od gustu kogoś, kto lubi te same gatunki.
  • Korzystaj z półki. Książka odłożona jako „Porzucone” znika z propozycji, dopóki nie zdejmiesz jej z półki.
  • Ukrywaj śmiało. Jeśli jakiś autor zupełnie do ciebie nie przemawia, „Mniej tego autora” oszczędzi ci przewijania.
  • Wracaj po każdej lekturze. Pod siatką widać zdanie „To koniec listy. Po kolejnej ocenie pokażemy nowe propozycje.”: każda nowa ocena zmienia mapę gustu i odświeża listę.

Co polecanie potrafi, a czego nie

Uczciwość wymaga też powiedzenia, gdzie są granice takiego polecania. Pierwsza dotyczy nowości. Książka wydana w zeszłym tygodniu ma zwykle niewiele ocen, więc jej średnia jest mało wiarygodna, a w propozycjach pojawia się dopiero wtedy, gdy czytelnicy zaczną ją oceniać. Jeśli śledzisz premiery, zaglądaj osobno do Nowości; tam książki są ułożone od najnowszej premiery, a nie według ocen.

Druga granica dotyczy jakości opisu. Propozycje są tak dobre, jak dane o książkach. Jeśli jakaś książka ma w katalogu niepełne tematy albo błędny gatunek, może trafić do niewłaściwej grupy albo nie trafić nigdzie. Dlatego zachęcamy do zgłaszania błędów odsyłaczem „Zgłoś błąd w danych” na karcie: każda przyjęta poprawka pomaga nie tylko zgłaszającemu, ale wszystkim, którym system mógłby tę książkę polecić.

Trzecia granica jest najbardziej ludzka. Żaden system nie wie, że w tym miesiącu przeprowadzasz się do nowego mieszkania i potrzebujesz czegoś lekkiego, albo że po powrocie z podróży chcesz czytać o odwiedzonym właśnie miejscu. Na takie potrzeby jest kolumna kryteriów: jedno słowo w polu „Na co masz ochotę?” zmienia listę szybciej niż dziesięć nowych ocen.

Dlaczego tłumaczymy to tak dokładnie

Przepisy Unii Europejskiej coraz wyraźniej wymagają, by użytkownicy wiedzieli, na jakiej podstawie widzą w internecie takie, a nie inne propozycje. Akt o usługach cyfrowych zobowiązuje platformy do opisania w warunkach korzystania głównych parametrów systemów rekomendacji i możliwości wpływania na nie. Niezależnie od przepisów uważamy, że polecanie, którego nie rozumiesz, trudno uznać za pomoc.

Propozycje „Dla ciebie” nie są więc czarną skrzynką. Wynikają z twoich ocen, twoich upodobań i opisu książek, a każdy z tych elementów możesz zmienić: poprawić ocenę, zdjąć upodobanie, przywrócić ukrytą książkę. Jeśli lista przestaje ci odpowiadać, zwykle wystarczy kilka nowych ocen, żeby wróciła na właściwe tory. Wszystkie dotychczasowe oceny, gotowe do przejrzenia i poprawienia, czekają w zakładce Moje oceny.

Redakcja Poleć mi KSIĄŻKĘ

Źródła

Dyskusje

O tym artykule nikt jeszcze nie rozmawia.

Czytaj także

Wszystkie artykuły